Dysk w komputerze może się zepsuć jutro, laptop może zostać skradziony, a jedno nieuważne kliknięcie potrafi usunąć folder ze zdjęciami z ostatnich lat. Na to wszystko jest jedno lekarstwo: kopia zapasowa. Na Linuksie zrobisz ją za darmo, a raz ustawiona działa sama. Pokazujemy, jakich narzędzi użyć i jak to zorganizować, żeby spać spokojnie.
Kopia systemu a kopia plików
Na Linuksie warto rozróżnić dwie rzeczy:
- Kopia systemu - pliki systemowe, programy i ustawienia systemu. Chroni przed sytuacją „po aktualizacji coś przestało działać”. Do tego służy Timeshift, w Linux Mint zainstalowany od razu.
- Kopia Twoich plików - zdjęcia, dokumenty, muzyka, ustawienia programów w folderze domowym. Chroni przed awarią dysku, kradzieżą i przypadkowym usunięciem. Do tego służą Déjà Dup, Pika Backup albo Vorta.
Timeshift domyślnie nie kopiuje Twoich plików - i tak powinno być. Dlatego potrzebujesz obu narzędzi.
Zasada 3-2-1
Specjaliści od bezpieczeństwa danych powtarzają prostą regułę:
W praktyce domowej oznacza to: pliki na komputerze, kopia na dysku zewnętrznym i najważniejsze rzeczy (zdjęcia rodzinne, dokumenty) dodatkowo poza domem - w chmurze, na drugim dysku trzymanym u rodziny albo na domowym serwerze w innym miejscu. Pożar, zalanie czy kradzież nie zabiorą wtedy wszystkiego naraz.
Dysk zewnętrzny o pojemności 1-2 TB to zwykle niewielki wydatek, a wystarczy na kopie całego folderu domowego. Po zrobieniu kopii odłącz go od komputera - podłączony na stałe dysk może paść ofiarą tej samej awarii czy wirusa szyfrującego.
Który program wybrać do plików?
| Program | Dla kogo | Najważniejsza cecha |
|---|---|---|
| Déjà Dup | dla każdego, na start | najprostszy, kopie także na Dysk Google |
| Pika Backup | dla chcących wielu wersji plików | deduplikacja: wiele kopii, mało miejsca |
| Vorta | dla zaawansowanych, użytkowników KDE | profile, harmonogramy, mnóstwo opcji |
Wszystkie są darmowe, otwarte i szyfrują kopie hasłem. Na początek wybierz Déjà Dup - jest najprostszy i w wielu dystrybucjach zainstalowany od razu.
Ustaw automatyczne kopie w kwadrans
Timeshift dla systemu
Otwórz Timeshift, wybierz typ migawek RSYNC i dysk, na którym mają być zapisywane, a potem ustaw harmonogram, np. codziennie i co tydzień. Zostaw opcję, która nie kopiuje folderów domowych.
Program do kopii plików
Zainstaluj Déjà Dup lub Pika Backup, podłącz dysk zewnętrzny i wskaż go jako miejsce kopii. Wybierz folder domowy jako źródło.
Hasło i harmonogram
Ustaw hasło szyfrowania i zapisz je w bezpiecznym miejscu, np. w menedżerze haseł. Bez niego kopii nie odczytasz. Włącz automatyczne kopie, np. co tydzień.
Sprawdź, czy działa
Po pierwszej kopii spróbuj odzyskać jeden plik. Kopia, z której nie da się nic przywrócić, nie jest kopią.
Synchronizacja to nie kopia
Programy takie jak Syncthing, Nextcloud, OneDrive czy Dysk Google w trybie synchronizacji utrzymują ten sam stan plików na kilku urządzeniach. To wygodne, ale gdy przypadkiem usuniesz plik albo wirus go zaszyfruje, zmiana szybko trafi wszędzie. Kopia zapasowa przechowuje dawne wersje - do nich możesz wrócić. Synchronizacja jest świetna jako uzupełnienie, ale nie zastąpi kopii.
Podsumowanie
Kopie zapasowe na Linuksie to kwadrans pracy: Timeshift dla systemu, Déjà Dup lub Pika Backup dla plików i dysk zewnętrzny, a najważniejsze rzeczy dodatkowo poza domem. Ustaw automatyczne kopie, zapisz hasło szyfrowania i raz na jakiś czas sprawdź, czy da się z nich coś odzyskać. Gdy kiedyś padnie dysk albo zginie laptop, podziękujesz sobie za te piętnaście minut.
